Traktaty spowiednicze, 15 w. - Butrio, Antonius de (1338-1408); Pierozzi, Antonin (św. ; 1389-1459) (Włochy)
1r – PROLOGUS – czerwonym atramentem Quia secundum sanctum Tho[mam] in quolibet. Sacerdos [wytarte: non] absoluat aliquem nisi quem credit a deo esse absolutum. Ideo cautus fit confessor antequam audiat aliquem in confessione. Prius interroget eum que inmediate infra sequntur. Item si est uel habet aliquid peccatum quod non uult dimittere. Si verbi gratia. Si tenet concubinam in domo et non uult eam a se emittere><uenena ad malum proximi iniuste.
Wbrew powyższemu tekst o strukturze: 1v-3r: Excommunicationes (Percucientes uel offendentes clericos ubi est enormis iniuria][Inquisitores qui pretextum officii extorquent pecuniam illicite)
3r-11r: De decem preceptis et primo circa primum s[cilicet] Non habebis deos alienos (Si falsam de fide oppinionem inuenit][parati sunt decipere proximum in multo si possent commodemor) z odnośnikami na marg. do dalszych kart od k. 65, do 95
11r-18v: Sequitur de septem peccatis mortalibus et speciebus et filiabus eorum. Et primo de superbia ; z odnośnikami do dalszych kart od 96 do 118
18v-21r: Incipit tercia pars de interrogationibus ad certos status hominum; z odnośnikami do dalszych kart od 119 do 179 oraz 36
21r-34v: Iste sunt excommunicationes late a iure communi posite per ordinem sicut de decretalibus extrahuntur; od 30v: Excommunicationes que sequentur extracte sunt de quibusdam constitutionibus extrauagantibus editis a bonifacio 8o post compilationem libri 6i; od 31v: Excommunicatione minores que separant a sacramentis
f34v-35r: [Leges ecclesie, z numeracją od 1 do 11] Potest quilibet interrogari si fuit negligens, uel constempsit seruari ea atque tenetur. Unde nota quod ecclesia statuit aliquas leges quas christiani tenentur seruare. Prima lex quod quilibet tenetur celebrare festa instituta ab ecclesia. Nota tu confessor que sunt festa et quo tenetur ea seruare ][maxime illas que obligant ad mortale ut ad excommunicationem. Expliciunt leges cum ceteris supradictis.
35v-37v: INTERROGATIONES - bez tytułu, inną ręką, lista pytań spowiednika [S]i respexisti aliquid sine necessitate pro uocans ad peccatum][Si timuisti deum sed timore filiali et non seruili quasi bonus christianus semper debet manere in timore dei.
38r-61r ANTONINUS FLORENTINUS OP (Antonio Pierozzi) (1389-1459) – CONFESSIONALE “DEFECERUNT” RECENSIO BREVIS; Prologus super tractatu de instructione simplicium confessorum edito a v[enerabili] p[atre] f[ratre] A[ntonio] ordinis predicatorum. Tekst z podziałem na na 38r: Prologus; 38v: De potestate confessoris in audiendo confessiones et absoluendo; 42r: De casibus reseruatis diocesanis, qui sunt; 46r: De peritia confessoris, quantam debet habere; 50v: De interrogationibus faciendis a sacerdote; 52r: De casibus in quibus oportet iterare confessionem; 56v: De contritione quam debet habere penitens; 58v: De conditionibus confessionis. [D]efecerunt scrutantes scritinio. Ait psalmista. Scrutinium autem est inquisitio facta in confessione ][ Et ut dictum est absolutio ab excommunicatione debet precedere absolutionem a peccatis. Unde primus de excommunicatione interrogandum.
61r-92v ANTONINUS FLORENTINUS OP (Antonio Pierozzi) (1389-1459) – INTERROGATORIUM. Incipit quoddam opusculum quod uult denominari opus imperfectum quia in eo ponuntur tantum Interrogationes ad utilitatem simplicium confessorum. Sed plura alia que pertinent ad instructionem ipsorum confessorum et de potestate absoluendi a casibus reseruatis habes in tertia parte. [P]ostquam ille qui uult confiteri dixit ex se ea que uoluit de peccatis suis ][peccauit licet actu immodico decipiant. Z podziałem na: 61r: prolog (jw); 61v: De decem preceptis et primo circa primum. S[cilicet] Non habebitis deos alienos (Quo ad astra; Quo ad aues; Quo ad ignem; Quo ad uentum; Quo ad aquam; Quo ad terram); 65r: De secundo precepto. S[cilicet] Non assumes nomen dei tui in uanum. Et primo de blasfemia (De periurio; De uoto; Quo ad religiosos; Quo ad coniuges); 69v: De tercio precepto. S[cilicet] Memento ut diem sabbati sanctifices (Quo ad cessationem; Quod ad sanctificationem); 74r: De quarto precepto. S[cilicet] Habeas in honore parentes (De gubernatione familie quia hoc preceptum est reciprocum); 75v: De quinto precepto. S[cilicet] Non occides; 78r: De sexto precepto. S[cilicet] Non mechaberis; 79v: De septimo precepto. S[cilicet] Non furtum facies (Set primo de furto interrogetur; De rapina; De sacrilegio uel circa res sacras; De usura; De fraudulentia; De falsificatione); 89v: De octauo precepto. S[cilicet] Non loqueris contra proximum tuum falsum testimonium. De mendatio hic agendum et de detractione que est contra hoc preceptum. Et primo de mendatio (De detractione per quam aufertur fama alterius et multiplicatur nota); 91r: De nono precepto. S[cilicet] Non desiderabis uxorem proximi tui; 92r: De decimo precepto. S[cilicet] Non concupisces rem proximi tui; 92v-116r DE VITIIS CAPITALIBUS: Incipit secunda pars de uitiis capitalibus et speciebus et filiabus eorum De superbia que est secundum Gregorium regina omnium capitalium uiciorum et est uicium multum subtile][Si horrorem habuit ad uitam futuram. 92v: Et primo de superbia (Presumptio, Ingratitudo; De inobedientia; De scismate; De infidelitate; De ambitione; Derisio; Indicium temerarium; Curiositas; Adulatio; Inanis gloria; De immodestia. Et primo uirorum; Quo ad inmodestiam mulierum; [marg.] Ypocrisis; Iactantia; Contentio; Discordia; Pertinatia; Singularitas siue presumptio nouitatum); 100r: De secundo peccato. S[cilicet] Inuidia et speciebus et filiabus suis (Odium; Susurratio; Exultatio in aduersis; Tristicia in prosperis); 101v: De tertio peccato mortali. S[cilicet] Ira et speciebus et filiabus eius (Indignatio; Tumor mentis; Clamor [ex “contumelia” corr.]; Contumelia; [marg. górn.] de blasfemia; De rixa; Seditio; De bello); 103r: De quarto mortali peccato. S[cilicet] Acedia et filiabus eius (Desperatio; Malicia aggrauans; Rancor; Pusillanimitas; Torpor seu pigricia; Vagatio mentis; Negligentia; Negligentia confessionis; Negligentia circa communionem); 107v: De quinto peccato mortali. [Scilicet] Auaritia et speciebus eius (Proditio; Acceptio personarum; Turpe lucrum; Ludus; Inquietudo; Avaritia in retinendo; Avaritia in amando; Prodigalitas); 112r: De sexto peccato mortali. S[cilicet] gula e speciebus et filabus suis (De ieiunio; De filiabus gule et primo ebetudo; Inepta leticia; De choreis; Multiloquium; Immunditia, Pollutio); 114v: De septimo peccato mortali. S[cilicet] luxuria et filiabus ipsius (De delectatione morosa; Filie luxurie; ([marg.] cecitas mentis; precipitatio; inconsideratio; [marg.] inconstantia; amor sui; odium dei; amor uite presentis; horror futuri seculi); 116r: De aliis que pertinent ad indicium luxurie circa coniugium, Vide infra de coniugatis. 116r-176v DE INTERROGANTIBUS AD STATUS HOMINUM. Incipit tertia pars de interrogantibus ad certos status hominum. Et primo ad coniugatos; [N]unc formande sunt interrogationes pertinentes non ad omnes sed ad quosdam status hominum][a domino papa pro ultimo articulo mortis ut in eadem littera uel concessione indulgentie domini nostri pape plenarie continetur. In domine p[atri] et f[ilii] et s[piritus] s[ancti]. Amen. z podziałem na 121v: Circa predicta sic possunt formari interrogationes, 122v: Ad principes et barones; 127r: Ad iudices seu quemcumque habentem auctoritatem; 129v: Ad aduocatos et procuratores et notarios; 132r: Ad doctores et scolares; 134r: Ad medicos et aromatarios; 135r: De aromatariis; 135v: Ad mercatores et campsores et prosonetiis; 137v: De prosoneta uel mediatore; 138r: Circa artifices et mechanicos; 138v: Ad lanificum; A setaynolo; A tabernario; 139r: De macellario; De pistore; De sartores [pannorum]; 139v: De aurifice; De cerdone; De ferraro; De locatore [equorum]; Ad istrionem et musicum; Ad seruientes; 140r: Ad rusticos et agricolas; Ad meretrices; 141r: Ad pueros et puellas; 141v: De clericis; 145r: Ad beneficiatos et canonicos; 150r: Ad religiosos et religiosas; 156v: De excommunitione religiosorum; 158r: Ad prelatos in communi; 161v: Ad episcopos et alios superiores; 168r: De absolutione et penitentie inuentione (169r: Absolue eum per istum modum; Absolue eum isto modo uidelicet); 172r: Ad infirmos; 174v: Absolutio pape quotidiana; 175r: Forma absolutionis generalis uel prouincialis; Casus ministri; 175v: Excommunicationes a quibus non absoluitur nisi a papa; 176r: Absolutio; 176v - Finis deo gracias.
177r- pusta z liniowaniem
177v - pusta z liniowaniem; wtórny zapis nutowy niewprawną ręką
190v ręką jw. pojedyncza zapiska: hec sunt decem peccata legis | Unum cole deum, nec iures uana per eum, sabata sanctifices, habeas in honore parentes][non ulli nuptam nec rem cupias alienam
191r-194r ręką jw. zapiski łac. i wł. m.in. o siedmiu grzechach głównych, pięciu zmysłach, siedmiu sakramentach itp., na k. 191r, 191v, 192r tabelki. De septem uiciis capitalibus sub isto nomine... Et primo de superbia et quomodo ipsa nascitur][quintus est peccatum sacrilegiorum, diuinatorum et incantatorum eius | [inną ręką:] Si deus est animus nobis ut (tj. Dist. Cat., lib. I, 1)
178r-189v ANTONIUS DE BUTRIO (?) (c. 1338-1408) ET ALII - CONFESSIONALE (zapewne bez początku - ubytek składki, zob. Ubytki): [V]irtus sicut dicit Augustinus est bona qualitas mentis, qua recte uiuitur, qua nemo male utitur ][Aut per ignem comburentur. Aut per furem rapientur. Aut in undis submergentur. Aut infirmitatibus expendendtur. Deo gracias. Laus deo Compositum per eximium utriusque doctorem dominum antonium de butrio z podziałem na: // 1: 178r-184v [= ks. 3, rozdz. 7-23, w: Il Breviloquium, s. 124-137]: 178r: Quid sit virtus quot sunt uirtutes et que dicantur theologice et que cardinales; Quid sit fides quid articulus et quot sunt articuli; 179v: Quid sit spes et quomodo differt a fide; Quid sit caritas que sunt diligenda ex caritate et quis sit ordo diligenciarum; De prudencia et speciebus eius; 180r: De temperancia et speciebus eius; 180v: De fortitudine et speciebus eius; 181r: De iusticia et speciebus eius; 181v: De donis quomodo differant a beatitudinibus fructibus et sacramentis; 182r: De dono sapientie et actu ipsius; De dono intellectus et actu ipsius; 182v: De dono sciencie et actu ipsius; De dono consilii et actu ipsius; De dono fortitudinis et actu ipsius; 183r: De dono pietatis et actu ipsius; De dono timoris et actu ipsius; 183v: De septem beatitudinibus et quomodo perficiunt animam; // 2: 184r-187r [= część Confessional C, w: J.T. Cubells, s. 54 nn.]:184r: Videndum est quando unumquodque peccatum sit mortale et quando ueniale; 184v: De inuidia; 185r: De ira; De accidia; 185v: De auaricia; 186r: De gula; 186v: De luxuria; // 3: 187r-189v [= Confessionale domini Antonij de Butrio etc., Venetiae 1508, od składki h3; egz. Roma, Bibliotheca Allesandrina, Segn.: a-g⁴ h⁶]: z podziałem na: 187r: Quomodo confessor debet docere confitentem; De inquisicione confessoris erga confitentem; 187v: De condicionibus ad confessionem requisitis; Qualiter confitens incipiat suam confessionem; Que requiruntur ad uerum confitentem; De considerandis circa peccatum; 188r: De cauendis in confessione; De septem modis querendi circa peccata; De interrogandis circa decem precepta legis; 188v: De interrogandis circa septem peccata mortalia; De uoto a condicionibus uotorum; 189r: De iuramentis et diuersitate ipsorum; Errores contra septem uirtutes principales; De impedientibus hominem ne confiteatur. Et sunt quattuor; De recepcione corporis christi; 189v: Do homicidio spirituali et temporali; De quadruplici remuneracione decimarum; Laus deo.
1r-35r: ANTONINUS FLORENTINUS OP ? (Antonio Pierozzi) (1389-1459) - INTERROGATORIUM CONFESSORUM SIMPLICIUM Incipit interrogatorium confessorum simplicium [*] Ubi prius ponentur alique excommunicationes. Secundo inserentur peccata mortalia cum suis filiis. Tercio tractabitur breuiter de decem preceptis
Oprawa miękka pergaminowa (jasna skóra), wczesnonowożytna.
Pergamin: cienki, miejscami przezroczysty, ale przeciętnej jakości. Liniowany przeważnie rysikiem ołowianym, choć miejscami również jasnym brązowym atramentem, tekst w jednej kolumnie, zasadniczo powyżej pierwszej linii, zwykle 23-25 wierszy na k. Papier ochronny nienumerowanych wyklejek okładzin przedniej i tylnej dość sztywny, jednolity. Inny, cieńszy, papier (zob. filigrany) dla obecnej k. A.
Filigrany: k. A: widoczny fragment tarczy herbowej oraz labry. Wyklejka okładziny tylnej: ucięty na początku napis „[...]760 I?A?[dalej nieczyt.]”, co może wskazywać na produkcję papieru w 1760 r. i, co za tym idzie, ponowne oprawienie rękopisu w 2 poł. XVIII w.
Zapiski wskazujące na proweniencję: k. A ołówkiem XX w. (już BK PAN?) “Antoninŭs Florentinŭs | 8o 20726 | ZB 83554 | Kart. 194 J I 3 | Traktat o wierze | włoskie, Gotico-antiqua | 15 w. -„ k. 30r na marginesie górnym ręką XVI-XVIII w. „hic liber est meus, qui uocor (?) | fr[ater] dominicus de nasu et [nieczyt.]”.
Składki: głównie kwiniony: I5 (1-10), II5 (11-20), III4 +1 (21-29); IV4 (30-37); V5 (38-47); VI5 (48-57); VII5 (58-67); VIII5 (68-77); IX5 (78-87); X5 +1 (88-98); XI4 +1 (99-107); XII5 (108-117); XIII5 (118-127) +1 (128); XIV5 (128-137); XV5 (138-147); XVI5 (148-157); XVII5 (158-167); XVIII5 (168-177); XIX5 (178-187); XX1 (188-189); XXI2 +1 (190-194) Foliacja średniowieczna (od 1 do 203) czerwonym atramentem współczesna spisaniu rękopisu, nierzadko obcięta przy zmniejszaniu rękopisu. Obok również foliacja (od 1 do 194) ołówkiem (XX w.). Zachowane reklamanty otoczone dekoracyjnie kartuszem, czasem zdobionym czerwonym atramentem na k. 10v, 20v, 29v, 47v, 57v, 67v, 77v, 87v, 97v, 107v, 117v, 127v, 137v, 147v, 157v, 167v. Brak kustoszy.
Ubytki: niedoskonałości pergaminu naprawiane przez spisaniem k. 18; Między składką XVIII a XIX brak jednego kwinionu (nieciągłość foliacji średniowiecznej). Ubytek karty 27 (pierwotnej foliacji) między obecnymi 26 a 27 (foliacja średniowieczna zachowana). Piętki lub podklejki (?) między (obecnej foliacji) k.: 90-91, 108-109, 114-116, 120-121; 123-124, 178-179.
Keywords: Spowiedź -- podręczniki -- 15 w; Teologia katolicka -- 15 w; Sakramenty -- katolicyzm -- 15 w