Diariusz legaciej od Dymitra cara moskiewskiego i o przyjazń JMC panny Mniszkowey woiewodzianki sendomierskiey konkuruiącego, także ślub, ceremonie, prezenta, wesele, podroż wszystkę z Polski na stolicę. Na samey zaś stolicy wiazd solenny panney młodey carowey [...] ceremonie ślubne y insze; wesele, traktamenta, audyencye, naostatek rebelia, tumult Moskwy, y zamordowanie Dymitra cara moskiewskiego w sobie zawieraiacy. Konnotowany od tych osob, ktorzy na te wszystkie transakcye patrzyli y na stolicy na ten czas byli, a z oryginalnego manuskryptu [...] Marcina Stadnickiego wyiety y przepisany. - Wiszniewski, Michał (1794-1865); Rożniatowski, Abraham (?-1665); Stadnicki, Marcin (ca 1552-1628)
1. "Car Dymitr słowu danemu [...] woiewodzie Sendomirskiemu [Jerzemu Mniszchowi], zadosyć czyni, posła wyprawia [1605]" k. 2 2. "Prezenta od cara dla woiewody [Jerzego Mniszcha 11. 11. 1605]" k. 2 3. "Ślub cara Dymitra z Imci panną Maryanną sandomierską przy prezencyi króla [... Zygmunta] przez plenipotenta carskiego w Krakowie Roku Pańskiego 1605 dnia 22 listopada odprawiony [22. 11. 1605]" k. 2v-3v 4. Diariusz podróży Maryny Mniszchówny do stolicy Moskwy, ślub w Moskwie, zabójstwo Dymitra Samozwańca, losy delegacji polskiej od 18.04. 1606 do 29. 11. 1606 k. 2-20 5. "Potencya Dymitra cara góre bierze, Maryna carowa, ociec P. woiewoda, [...] posłowie krola [...] Zygmunta III], xiąże Wiśniowiecki hetman moskiewski, Rużycki i inni panowie z rycerstwem miasto polskie w obozie Dymitrowym stawiają [1609]" k. 21 6. "Maryna carowa przyznaie się do Dymitra, że to iey mąż" k. 21v-22v 7. "Król Zygmunt ciągnie z woyskiem do Moskwy R. P. 1609" k. 22v-25v 8. "List Maryny carowej do króla Zygmunta III" k. 25v-29v 9. "Dymitr zmyślony z Maryną carową" k. 29v-30v 10. "Odmiana rzeczy dobrze ułożonych w Moskwie po wyieździe do Polski [Stanisława] Żółkiewskiego hetmana w. k." k. 30v-31v 11. "Dymitr zmyślony fałszywy car nazwany Grzegorz Szachowski zabity" k. 31v-33 12. "Smutna scena zakonczonych tryumfow polskich na Moskwie przez niezgode. Odebrane nazad berło moskiewskie" k. 33v-35v 13. "Co za koniec Maryny carowey?" k. 35v-36 14. "Przydatek o Moskwie bardzo ciekawy" k. 36v-38 15. "Tumulty moskiewskie [1597-1613]" k. 38
"Rękopism ten w trzech miejscach znacznie uszkodzony do niewyczytania, i z siebie i z epoki którą obejmuje ciekawy, nie był zdaje się znany najpóźniejszym Dymitra dziejopisom: Niemcewiczowi i Karamzinowi" na kilku k. poprawki pisowni ręką M. Wiszniewskiego.
Pol.
Pismo jednej ręki.
3. Slub cara Dymitra [...] Druk: ||Niemcewicz J. U., |Dzieje panowania Zygmunta III [...] T. 2, Kraków 1860 s. 286-292 [relacja b. obszerna] Kognowicki K., Życia Sapiehów. T. 2, Warszawa 1794 s. 92-105; 4. [Diariusz podróży Maryny Mniszchówny [...] Druk: ||Polska a Moskwa w pierwszej połowie wieku XVII. I. Dyaryusz Wacława Dyamentowskiego [...], Lwów 1901 s. 14-86, 123, 125, 158 w znacznej części obszerniej niż w rkpsie, całe jednak partie są dosłowne i wskazują na to samo źródło.; zob. też: |Poselstwo od Zygmunta III króla polskiego do Dymitra [...] wyd. E. Raczyński, Wrocław 1837; |Pamiętnik Stanisława Niemojewskiego [...] wyd. A. Hirschberg, Lwów 1899; 5. Potencya Dymitra [...] - Druk: ||Niemcewicz J. U., Dzieje panowania Zygmunta III [...], T. 2, Kraków 1860 s. 174; 6. Maryna carowa [...] - Druk: ||Niemcewicz J. U., Dzieje panowania [...], T. 2, Kraków 1860 s. 174-176; 7. Król Zygmunt ciągnie z woyskiem [...] - Druk: ||Niemcewicz J. U., Dzieje panowania [...] T. 2, Kraków 1860 s. 189-208; 8. List Maryny carowej [...] - Druk: ||Niemcewicz J. U., Dzieje panowania [...] T. 2, Kraków 1860 s. 209-225, 248-249; 9. Dymitr zmyślony [...] - Druk: ||Niemcewicz J. U., Dzieje panowania [...] T. 2, Kraków 1860 s. 253, 262, 263-264, T. 3 s. 34-36; 10. Odmiana rzeczy [...] - Druk: ||Niemcewicz J. U., Dzieje panowania [...] T. 3, Kraków 1860 s. 31-34; 11. Dymitr zmyślony fałszywy [...] - Druk: ||Niemcewicz J. U., Dzieje panowania [...], T. 2, Kraków 1860 s. 265-273; 12. Smutna scena [...] - Druk: ||Niemcewicz J. U., Dzieje panowania [...], Kraków 1860, T. 2 s. 278, T. 3 s. 15-20, 23-24 Kognowicki K., Życia Sapiehów. T. 2, Warszawa 1794 s. 116-122; 2. Prezenta od cara [...] Druk: ||Polska a Moskwa w pierwszej połowie wieku XVII. I. Dyaryusz Wacława Dyamentowskiego [...] wyd. A. Hirschberg, Lwów 1901 s. 16 oraz cd. diariusza do 19. 11. 1605 1. Car Dymitr słowu danemu [...] Druk: ||Polska a Moskwa w pierwszej połowie wieku XVII. I. |Dyaryusz Wacława Dyamentowskiego wyd. A. Hirschberg, Lwów 1901 s. 15-16
Spór około autorstwa relacji zawartej w rękopisie. Według jednej wersji autorem jest Wacław Dyamentowski, który miał brać udział w wyprawie Dymitra Samozwańca jako dworzanin Mniszcha, wdy sandomierskiego. Po powrocie miał według Duńczewskiego i Hirschberga napisać diariusz wypadków w Moskwie. Wedle W. Kętrzyńskiego udział Dyamentowskiego w wyprawie jest wątpliwy, autorem zaś diariusza był Abraham Rożniatowski uczestnik wyprawy do Moskwy i dowódca chorągwi złożonej z 300 ludzi. (zob. W. Kętrzyński, Diariusze Wacława Dyamentowskiego i Marcina Stadnickiego [w:] Przegląd Historyczny 1909 T. 7 z. 3 s. 267-275 oraz PSB T. 3, s. 31).
Przerwy w relacji diariusza: od 24. 11. 1605 do 18.04. 1606 (zob. Diariusz W. Dyamentowskiego s. 17-25); przerwy w dziennych zapisach podróży Maryny Mniszchówny do Moskwy, np. 13.02.-27.05., 1-8.07., 2-19.08., 20.08., 26.08., 4.09., 8.09., 16. 11., 29. 11.; niektóre partie nie notowane przez Dyamentowskiego.
Keywords: Dyplomacja -- 17 w; Literatura podróżnicza -- 17 w; Wojny polsko-moskiewskie (1604-1634) -- 17 w; Dymitr Samozwaniec -- I -- (car Rosji ; -- 1582?-1606); Mniszech, Jerzy -- (ca 1548-1613); Maryna Mniszchówna -- (carowa Rosji ; -- ca 1588-1614); Niemcewicz, Julian Ursyn -- (1758-1841); Żółkiewski, Stanisław -- (1547-1620); Zygmunt -- III Waza -- (król Polski ; -- 1566-1632); Rosja -- 17 w