Libellus |de Sphaera. Streszczenie 4 ksiąg traktatu "De spherae". - Sacro Bosco, Joannes de (ca 1195-1256); (ca 1610-po 1656) matematyk i astronom Strażyc Wojciech Rajmund
[w tym:] "Proprietates inhabitantivm sphaeram obliqvam" k. 25v
"Quae Materia seu Obiectum?" k. 34-34v
"Qvod svbiectvm eivs" k. 1-1v
"Qvot nvmero svnt Zonae" [rys.] k. 18v-19
"Quantum igitur ad Propositum" [rys.] k. 24v-25
"Resolutio Ephemeridum. De domicilÿs Caeli" [rys.] k. 47v-49
Rkps jest skryptem uniwersyteckim i zawiera zapis dwóch wykładów akademickich czytanych w Akademii Krakowskiej na Wydziale Artium (sztuk wyzwolonych) prwdp. w latach 1640-1650 w oparciu o następujące prace z dziedziny astronomii autorów eur. i pol.: a) "Tractatus de Sphaera" ("O kuli ziemskiej") - najbardziej znane dzieło średniowiecznego ang. uczonego, astronoma, astrologa i komputysty Jana de Sacrobusto (Iohannes de Sacro Busto, Sacrobosco v. de Murisa, ok. 1195-1256), prof. Sorbony, poświęcone Ziemi i jej miejscu we wszechświecie, które od czasu swego powstania ok. 1230 r. było przez kilka wieków podręcznikiem akad., w Polsce prwdp. niedruk. (por. Estreicher, t. XXVII, Kraków 1929, s. 14-16), b) "De modo erigendae figurae coelestis" - traktat astrologiczny prof. Akademii Krakowskiej Wojciecha Rajmunda Strażyca (ok. 1610-1650), matematyka i astrologa (por. nota marg. na k. 33), oparty głównie na wynikach badań słynnego niem. matematyka, astronoma i astrologa Johannesa Müllera von Königsberg zw. Regiomontanusem (1436-1476). Estreicher (t. XXIX, Kraków 1933, s. 330) nie notuje takiego tytułu, może więc był to jedynie wykład monograficzny uczonego, powstały dla celów dydaktycznych i nieprzeznaczony do druku? Teksty w rkpsie nie są zatem kopią wyżej wymienionych dzieł. Sam rkps był zapewne własnością jakiegoś studenta (lub studentów) Wszechnicy Krakowskiej. Na dwóch pierwszych jego kartach na marg. pozostawiono próby pióra, pośród których widnieją także dwa nazwiska: "Paulus Skorupa" oraz "Illd[e]phonsus Paszkowski". Możliwe, że są to podpisy własnościowe posiadaczy manuskryptu (może późniejsi?), choć trzeba wuraźnie zaznaczyć, że pismo tychże prób jest zdecydowanie inne od duktu tekstów wykładów. W rkpsie - zarówno w tekście, jak i na marginesach - znajdują się odręczne rysunki różnej wielkości ilustrujące wywody teoretyczne, a w drugiej jego części także wszyte dodatkowo karteczki z tabelami i uwagami. Miejscami występują również noty marg.
"Qvarta pars sex conclvsiones de aetherea et elementari regione demonstrans". Quot sunt Propositiones de aetherea regione" k. 7v-8v
[w tym:] "Membrum Primum. De defini[ti]one signorum Zodiaci, numero et characteribus" k. 35-39v
"Qvid est Sol" k. 28
"I. Quomodo horu[m] Ciuiles in Astronomicas conuertendu[m]" k. 59-60v
"Praecognita geometrica" k. 2-3v
"Svnt ne aeqvalia Climata" [rys.] k. 27v
"De Directione I" k. 81v-82v
"Vtilitas Circvlorvm" k. 18-18v
"Proprietates eorvm quorum Zenith est inter Circulum Arcticum et polum mundi Arcticum" k. 26
[Jana de Sacrobusto "Tractatus de Sphaera"; brak początku; wszystkie tytuły i podtytuły w oryg. wypisane wersalikami] k. 1-31v
"Est ne omnibvs locis unvs et idem Meridianvs" k. 16
"Est ne vnvs tantvm Horizon" k. 17
"Pars Prima" [cz. I traktatu złożona z 2 obszernych rozdz.] k. 35-58v
"Quot sunt Caeli domicilia, quotuplicia et quae significata?" [2 wiersze mnemotechn.] k. 56-58v
"Alius Modus erigendae figurae Caeli" [tu wszyta: "Tabvla rationalis domorum" (na odwrocie tyt. po włosku: "Tauola dell' Cerchi di positioni vtile per 'l'far dell' figura Celeste") k. 72a] k. 72v-77v
"Qvare svprema d[icitv]r primvm mobile" - "Qvomodo dividitvr Sphaera se[cvn]d[v]m accidens" - "Qvid est Recta" - "Qvid est Obliqva" k. 5v
"[Partes] divisi" k. 1v-2
"Qvotvplex est Horizon" k. 17-17v
"Quid e[st] Exaltatio Planetarum" k. 49-49v
"Qvid est Aetherea Regio" k. 7
"Qvare ponvntvr epicicli" [rys.] k. 29v-30
"Quid e[st] Gaudium" [tab.] - "Quid e[st] Peregrina[ti]o" - "Quid e[st] Planetae detrimentum" - "Quid e[st] Casus" k. 50v
"Pars Secunda. De Constitutione Thematis Caeli" k. 59
"Qvot svnt Colvri" - "Quid est Colurus Solsticialis et vnde dictus" k. 14v-15
"Quid e[st] Persona" k. 50-50v
"Differt ne Zodiacvs ab aliis circvlis caelestibus" k. 13-13v
"Qvid est Meridianvs et vnde dicitvr" k. 15v-16
"Vnde sit dicta et qvae partes eivs" k. 7-7v
"5. Quomodo Figura Caeli sit erigenda?" [tu wszyty kosmogram sporządzony dla nieznanej z nazwiska osoby ur. 27 stycznia 1645 r. o godz. 8 min. 28, k. 71a] k. 68-72v
"Quomodo diuiditur et quot modis" k. 4v-5
"Qvot orbes habent planetae reliqui" [podkreślenia] k. 29-29v
"Qvotvplex est ecclipsis Lvnae" - "Qvare non singvlis mensibvs fiat ecclipsis Lvnae. Cvm sit oppositio in plenilvniis" - "Possunt ne etiam aliae stellae ecclipsari seu planetae" k. 30v
"De Horizonte" k. 16v-17
[w tym:] "Quid et quotuplex est Dies" k. 23v-24
"Ad qvam partem Phi[losophi]ae pertineat hic libellvs" k. 1
"Tertia Pars de Forma Mvndi" k. 6v
"Proprietates eorvm qvi Zenith habent in polo Arctico" k. 26-26v
"Ad qvid condvcit doctrina de ascensionibvs et descensionibvs signorvm Zodiaci" k. 23v
"Qvae est cavsa praedicti ortvs et occasvs irrectitvdinis vel obliqvitatis" k. 22v
"Consideratio VI. de Ioue" k. 46-46v
"De partibus Mensurae seu partibus seu Spe[cie]bus Geometriae Practicae" [wykaz miar długości spisany inną ręką] k. 32-32v
"Obtvsvs et Acvtvs" [rys.] k. 6
"De Reuolu[ti]one" k. 83-83v
[w tym:] "Pars P[ri]ma De Definitionibus. Q[u]ae est prior Sphaerae Definitio" k. 3v
"Pars secvn[d]a. De cavsis ecclipsis Selis et Lvnae. Tvm qvid ecclipsis Lvnae et qvomodo sev ex qvibvs cavsis fiat" [rys.] k. 30
"Quae e[st] Forma seu Methodus tractandi" k. 34v
"TRACTATVS I sev Capitis primi Argvmentvm" k. 3v-11
"Pars prima. De Orbibvs et Circulis Planetarum" k. 28-31v
[w tym:] "Qvotvplices svnt orbes planetarvm" - "Qvot orbes habet Sol" k. 28
"Qvae pars avt qvae signa Zodiaci recte vel obliqve ascendvnt vel descendvnt" k. 22v-23v
[w tym:] "Praefatio" k. 33-34v
"Qvot svnt propositiones de elementari regione" [rys.] k. 8v-11
"De duobvs Colvris" [rys.] k. 14v
"Qvibvs nominibvs praedicta signa 12 appellant[ur]" - "Qvare signis Zodiaci indita svnt nomina a[nim]alium" k. 12v
"Fortitudines" [skorowidz] k. 78v-79
[w tym:] "Conclvsio [pri]ma" k. 8v-9v - "Conclvsio [secvn]da" [rys.] k. 9v-10 - "Conclvsio [ter]tia" k. 10-10v - "Conclvsio IIII" [rys.] k. 10v-11
"Quis finis seu vtilitas hui[us] Tracta[ti]onis?" k. 34
[w tym:] "Quia ratione d[omi]nus erecti them[atis]" k. 77v-78v
"Qvanta est latitvdo Zonarvm" - "Qvae est vtilitas Zonarvm" k. 19v
"4. Quomodo Planetarum Motus ad quamuis horam datam per Calculationem reducantur?" [tab.] k. 65v-68
"Qva ratione et qvo Artificio Circvlvs" [rys.] k. 6-6v
"Qvotvplices svnt Zonae" k. 19-19v
"Qvare initivm Zodiaci svmitvr ab intersectione aeqvinoctialis et Zodiaci vernalis" k. 13
"De Ptolemaica Directione" k. 83
"Qvid est avt ex qvid oppositvm avgis" k. 28v
"Proprietates eorvm qvi Zenith h[abe]nt in Tropico" k. 25v-26
"Qvid est Axis" k. 4-4v
"Secvnda pars Cap[vt] de Circvlis in particvlari" - "Qvid est Aeqvinoctialis et Cur sic dictus" k. 11v
"Qvid Zodiacvs et vnde sic dictus" k. 11v-12
"Consideratio I. De Luna" [w każdym podrozdz. po nazwie planety narys. jej symbol] k. 40-42
"Quis istius Tractationis author" k. 33v-34
"Qvid svnt Poli" - "Qvot svnt Poli" - "Vnde dicti Poli" k. 4v
"TRACTATVS sev Capitis III Argvmen[tvm]" k. 19v-27v
"Qvid est Angvlvs" [rys.] k. 5v-6
"Pars secvnda. De diebvs natvralibvs et artificialibvs" k. 23v-25
[w tym:] "Prima particvla de Circvlis in G[e]n[e]re" k. 11-11v
"Differt ne Clima a Zona" k. 27
"Qvo arte linea meridiana vbivis locorvm invenienda et dvcenda est" [rys.] k. 16-16v
"Conclvsio est" k. 21v-22v
"In Tractatum de Modo erigendae figurae Caelestis" [na marg.:] "Dictante ac praelegente Alberto Raymund Strazÿcz" [traktat astrologiczny prof. Akademii Krakowskiej Wojciecha Rajmunda Strażyca (ok. 1610-1650), matematyka i astrologa, oparty na wynikach badań wielu wymienionych we wstępie do dzieła uczonych żyjących dawniej oraz jemu współczesnych, ale głównie na ustaleniach znanego niem. matematyka, astronoma i astrologa Iohannesa Müllera von Königsberg zw. Regiomontanusem (1436-1476); w całym dziele podkreślenia w tekście (miejscami liczne)] k. 33-83v
"Svnt ne dies artificiales aeqvales noctib[vs]" k. 24-24v
"De Profectione" [prwdp. tekst bez zakończenia] k. 83v
[w tym:] "De Natura et proprietatibus Planetarum" k. 40
"II. Quomodo cor[r]igendum e[st] oblatum tempus ra[ti]one diuersorum Meridianorum, vt motus Planetarum p[er] dato Horizonte exacte correcti habeantur?" k. 60v-63
"Differvnt ne istae dvae definitiones Sphaerae" - "Qvid est Centrvm" k. 4
"Quid e[st] Terminus" - "Quid est Facies" - "Quid e[st] Carpentum" k. 50
"Qvomodo intelligendvm est cvm astronomi dicvnt solem vel q[v]emvis altvm planetam esse in tali vel tali signo vt Sole in Ariete". [w tym:] "Primo modo - Secvndo modo - Tertio modo - Qvarto modo" k. 13v-14v
"Consideratio II. de Mercurio" k. 42-43
"Qvomodo movetvr Sol ab occasv in ortvm" [noty marg.] k. 29
"Qvae est cavsa obliqvitatis" k. 12
"Laudes partis Graecae" [arkusz ocen (i obecności?) 56 studentów fakultetu grecystyki zap. w Akademii Krakowskiej; na odwrocie popr. epigram złożony z dwóch dystychów elegijnych z chronostychem (rok 1740) w ost. wierszu, zapewne wprawka poet. bez związku z treścią arkusza] k. 84
"Qvid est Colvrvs Aeqvinoctiorvm" k. 15-15v
"Pars Tertia. De iis quae erectam figuram concernunt" k. 77v
"Pars tertia. De proprietatibvs sive accidentibvs inhabitantivm sphaeram" k. 25-26v
"Intentio avtoris libelli" k. 1v
"Pars prima. De ortv et occasv sydervm" k. 20-23v
"Dies na[tur]ales svnt ne aeqvales" k. 24
[w tym:] "Qvomodo dvcitvr linea perpendicvlaris ad Alteram" [rys.] k. 2-2v - "De svperficie [!]" [rys.] k. 2v-3 - "Quomodo Triangulum Aequilaterum constituitur" [rys.] k. 3 - "Quomodo Quadratum describes" [rys.] k. 3 - "De Circvlo" [rys.] k. 3-3v
"Ad quid conducit scire hanc ra[ti]onem" k. 20v-21
"De Dignitatibus Planetarum accidentalibus" [tab.] k. 50v-56
"Differt ne ortvs et occasvs poëticvs ab astronomico" - "Qvis est et qvotvplex ortvs et occasvs astronomicvs" k. 21v
"Consideratio III. de Venere" k. 43-44
"Qvid est Eccliptica et cvr sic dicta" k. 13v
"TRACTATVS QVARTVS sev Capitvllvm [!] IIII" k. 27v-31v
"Habent ne aliqvid commvne circvli minores et vtilitatis" - "Pars tertia de 5 Zonis" - "Qvid est Zona" k. 18v
"Consideratio V. de Marte" k. 45-45v
"3. Sufficitne Correctio Meridiani ad deprehendendos veros Motus Planetarum in aliquo Horizonte?" [tab.: "Tauola dell' vgua[g]lianza di giorno n(.)rale per 'l moto di Planeti"] k. 63-65v
"Qvanto temporis intervallo perficit vna qvaeq[ve] Sphaera motvm svvm" k. 7v
"Ratio inscriptionis" k. 1v
"Qvot svnt Climata" k. 27-27v
"Membrum Secundum. De Planetarum numero, ordine et characteribus" k. 39v-58v
[w tym:] "Quid est ortus et occasus tum quotuplex vterque" k. 20-20v
"Quid e[st] Triplicitas seu Trigonus" k. 49v-50
"Svnt ne orbes isti planetarvm reales an Imaginary" k. 28v-29
"Qvid est Elementaris Regio" k. 6v-7
"Qvid est ecclipsis Solis etc." [rys.] k. 30v-31v
"Qvid est epiciclvs" k. 29v
"Pars qvarta. De climatibvs" k. 26v-27
"Consideratio VII. de Saturno" k. 46v-47
"Qvid est Tropicvs Cancri" - "Qvid est Tropicvs Capricorn[i]" - "De Circvlis polaribvs" - k. 18
"TRACTATVS II sev Capitis Argvmen[tvm]" k. 11-19v
"Consideratio IV. de Sole" k. 44-45
"Quomodo Pars Fortunae sit inuestiganda" k. 80-81
"Quae est posterior Sphaerae definitio" k. 3v-4
"Debilitates" [jak wyżej] k. 79
"De Circvlis minoribvs ac primvm de Tropicis" k. 17v-18
na kk. 1 i 2 próby pióra
Na pap. rkpsu występują następujące znaki wodne (widoczne fragmentarycznie i przez to utrudnione w odczycie, gdyż przypadają w miejscu złożenia i zszycia arkuszy): 1. Herb Leliwa w owalnym, wolutowym kartuszu (b. popularny znak wodny w Polsce 1. poł. XVII w.) k. 9-12, 16-17, 27-28 - 2. Trzy lilie andegaweńskie w tarczy zwieńczonej otwartą koroną k. 19-20 - 3. f. obrazowo-literowy przedstawiający parę arystokratów w wykwintnych strojach rozdzieloną przez roślinę, z nazwą miejscowości "IEGENDORF" na banderoli w górnej części znaku (duży f.) k. 84 - 4. f. nieodczytane, nierozpoznane lub ich fragm. k. 2, 5, 7, 22-23, 29-30, 34-35, 37, 40-41, 44, 46-47, 50, 55-56, 61, 64, 66-67, 70-71, 74, 77, 79-80.
na k. 58v dwa wiersze mnemotechniczne, na k. 84v chronostych
Łac.
"Illd[e]phonsus Paszkowski" [nazwisko na marg. między próbami pióra, może podpis własnościowy?]
"Paulus Skorupa" [nazwisko na marg. między próbami pióra, może podpis własnościowy?]
Keywords: Paszkowski Ildefons -- właściciel skryptu uniwersyteckiego? -- student Akademii Krakowskiej? -- (poł. 17 w.); Strażyc Wojciech Rajmund -- matematyk i astronom -- (ca 1610-po 1656); Sacro Bosco, Joannes de -- (ca 1195-1256); Skorupa Paweł -- właściciel skryptu uniwersyteckiego? -- student Akademii Krakowskiej? -- (poł. 17 w.); Wykłady 17 w; miary 17 w; astrologia 17 w; Traktaty 17 w; Uniwersytet Jagielloński 17 w