Akta do panowania Kazimierza Jagiellończyka, Aleksandra Jagiellończyka i Zygmunta I Starego
List Jana Działyńskiego, wojewody pomorskiego i chełmińskiego do Tiedemana Giese, bpa chełmińskiego, w którym zezwala mieszczanom na sprzedaż słodu w dowolnym miejscu (Bratiańsk, 9 VIII 1545), k. 36.
List panów Wielkiej Rady Litewskiej do wojewody kijowskiego, podczaszego litewskiego, dzierżawcy mozyrskiego i mereckiego Jurija (Jerzego) Mikołajewicza Radziwiłła w następujących sprawach: 1. zobowiązanie do niezwłocznego zaludnienia i zapoatrzenia zamku w Kijowie, 2. przejęcie za zgodą króla zamku w Kaniowie po wyjeździe na Podole jego dotychczasowego właściciela Ostafieja Daszkiewicza, 3. napady zbrojne ks. Wasyla Szemiatycza na sioło kijowskie Żukin, pustoszenie majątku i uprowadzanie ludności w niewolę oraz wystosowanie przez króla polskiego protestu w tej sprawie do cara moskiewskiego, doręczonego przez gońca król. Bogdana Dowgirdowicza; w razie ponownego najazdu rada zaleca wysłanie do obrony sił samego wojewody (Wilno, 28 IX b.r. 1512?) [odpis], k. 81.
List króla Kazimierza IV Jagiellończyka do burmistrza i Rady Miejskiej Torunia w sprawie wysłania do tego miasta swego sekretarza Jana Wątróbki z przesłaniem król. dla mieszczan (Bydgoszcz, 13 VII 1454), k. 4.
Listy króla Zygmunta I Starego do: OO. Bernardyni w Wilnie w sprawie pilnego wydania kasztelanowi trockiemu i podczaszemu litewskiemu Jerzemu Mikołajewiczowi Radziwiłłowi 2 skrzyń zapieczętowanych listów, zdeponowanych niegdyś w klasztorze przez niego i jego zmarłego w 1522 r. brata, wojowody wileńskiego Mikołaja (Kraków, IX 1525), k. 62 - Hrehory (Grzegorz) Hrehorowicz Ościkowicz (Ostikowicz), o zakazie sprzedawania lub zastawiania swoich dóbr komukolwiek za wyjątkiem jego krewnego Jurija (Jerzego) Mikołaja Radziwiłła, star. grodzieńskiego, a w razie dokonania sprzedaży o zastrzeżeniu sobie prawa pierwokupu (Kraków, 26 VIII 1526), k. 46 - Wlk. Rada Litewska w sprawie posłów wysłanych do Moskwy w celu zawarcia trwałego pokoju i ustalenia jego warunków (Kraków, 6 VII 1527), k. 75-80 - Jurij (Jerzy) Mikołajewicz Radziwiłł, kasztelan trocki i wileński, starosta grodzieński, wojewoda kijowski, w sprawie przyznania Nowego Dworu wraz z działem ziemi na skraju puszczy grodzieńskiej bpowi wileńskiemu Janowi (Wilno, 24 VIII 1522), k. 45; w sprawie przeniesienia obrad sejmu z Brześcia do Nowogródka, pertraktacji z wielkim mistrzem krzyżackim Albrechtem Hohenzollernem oraz poselstwa biskupa kijowskiego Mikołaja Wieżgajły (Piotrków, 25 II 1525) k. 47; w sprawie redukcji straży miejskich przy więźniach moskiewskich na zamku w Grodnie z 17 na 6 każdej nocy oraz skargi burmistrza, racjów i mieszczan tego miasta na nadmierny ucisk fiskalny i wywołany tym odpływ ludności z miasta (Piotrków, 2 XII 1523), k. 48; w sprawie nakazu rewizji trzymanej w dzierżawie przez Wołłowiczów i Szembeków puszczy grodzieńskiej razem z panami woj. podlaskim Januszem Kostewiczem i Kopotem (Kopciem) Wasiliewiczem (Waśkowiczem) (Niepołomice, 13 I 1527), k. 49-50; w sprawie wysłania posła Stanisława Skindera z trzecim poselstwem do cara perekopskiego Mengligireja z nową, zmienioną na sejmie w Brześciu instrukcją dyplomatyczną; król poleca wojewodzie kijowskiemu wyekspediować go niezwłocznie wraz z upominkami wyliczonymi w rejestrze podskarbiego Abrama; monarcha wysyła list wraz z pozostałą korespondencją przez dworzanina Stanisława Stecka (Łuków, 10 X b.r. (zapewne 1527)), k. 51; z podziękowaniami za wierną służbę wojsk. pod Chojnicami i przy obronie zamków w Prusach podczas oblężenia przez sięcia pruskiego; proponuje ogłoszenie zaciągu na żołd; wysyła swoich dworzan do tegoż wojska, zalecając na dowódcę ks. Andrzeja Michajłowicza Sanguszkowicza Koszyrskiego; zaprasza na ucztę adresata listu wraz z jego bratankiem, podczaszym litewskim Janem Mikołajewiczem Radziwiłłem (Brześć, 22 XII b.r. (zapewne 1527), k. 52; w sprawie osądzenia krzywd poniesionych przez ziemianina grodzieńskiego Piotra Jeskowicza (utrata ziemi i poddanych), wyrządzonych przez marsz. hosp. i namiestnika wasiliskiego i mohylewskiego Jana Jakubowicza Szczytowicza (Wilno, 24 VI b.r. (zapewne 1516), k. 53; dotyczy dwukrotnego przysłania przez cara perekopskiego ultymatywnych jarłyków, żądania uwolnienia z niewoli cara zawołżskiego i nahajskiego Sziachmeta, wystosowanego przez jego syna Szigajdara oraz wyznaczenia sejmu walnego do Wilna na 1. niedzielę Wielkiego Postu [22 II 1524?] w celu załatwienia tych i wielu innych spraw (Piotrków, 14 XII 1523 [błędnie podana indykcja 12 zam. 11!]) k. 54; w sprawie skargi ziemianina grodzieńskiego Lenki Fiedorowicza Sasina na woj. kijowskiego o bezprawne odebranie zamków i ziem (Sandomierz, 19 VIII 1524) k. 55; w sprawie przeniesienia do Nowogródka zwołanego pierwotnie do Wilna sejmu walnego dla zapewnienia większego bezpieczeństwa obradom z powodu bliskości wojsk hetmana kniazia Konstantego Ostrogskiego wobec zagrożenia granic państwa najazdem wojsk tatarskich i moskiewskich oraz zobowiązania wojewody do osobistego uczestniczenia w obradach (Kraków, 20 IV 1523 [!]) k. 56; na temat ruchów wojsk nieprzyjacielskich w kierunku Mścisławia na podstawie doniesień namiestników w terenie (Wilno, 24 VII 1534 [!]) k. 57; w sprawie zakazu rewindykowania siłą przez wojewodę włości Nieżków Ostrowiec należącej do osocznika grodzieńskiego Iwana Zuba, nadanej mu niegdyś na prośbę braci król Aleksandra Jagiellończyka oraz prymasa Polski kard. Fryderyka Jagiellończyka, a wymienionej następnie z Sidorem Minieńczycem na dobra Żerosławki (Kraków, 30 VI 1523) k. 58; z podziękowaniem za spełnienie królewskiej prośby i obecność na sejmie walnym w Nowogródku oraz oczekiwanie jego przybycia na obrady; instrukcję poselską na sejm w Nowogródku wysłał król za pośrednictwem dworz. Iwana Bohowitynowicza (Kraków, 2 VI 1523 [?]) k. 59; w sprawie wyznaczenia terminu sejmu w Brześciu po święcie Trzech Króli 1525 r., poświęconego załatwieniu kilku pilnych i ważnych spraw państw.; instrukcję sejmową prześle przez gońca później (Kraków, 13 XI 1524) k. 60; dot. zwołania sejmu do Wilna na święto Trzech Króli 1527 r., spraw inflanckich oraz odprawienia posłów tatarskich (Piotrków, 28 XII 1526) k. 61; pochwała za niezwłoczne i posłuszne wykonywanie przez wojewodę poleceń król., które chronologicznie wylicza: wyjazd na sejm do Mińska, a potem do Nowogródka, po czym czasowe zatrzymanie się w okolicach Nowogródka; polecenie szybkiego wyjazdu do Mińska razem z hetmanem [ks. Konstatym Ostrogskim] oraz panami Rady litewskiej w celu obserwacji ruchów wojsk nieprzyjaciela i składania królowi meldunków o bieżącej sytuacji (Wilno, 7 VIII 1522) k. 63; o ruchach wojsk moskiewskich i tatarskich koło Połocka i o dokonywanych przez nie okrucieństwach; wyznacza zadanie śledzenia nieprzyjaciela i ochrony ludności cywilnej (Wilno, 9 II 1535) k. 82-84; w sprawie uchwalenia na sejmie walnym podatku ziemskiego i pogłównego zw. serebszczyzną na terytorium wszystkich ziem i dzierżaw należących do wojewody na okres 3 lat z przeznaczeniem na wojnę z Moskwą; o sposobie i terminie ściągnięcia podatku, jego wysokości z podaniem przelicznika monety litewskiej na polską oraz przekazaniu pieniędzy według szczegółowego wykazu na ręce urzędnika król. (Wilno, 17 XI 1534) k. 85-86 - Zygmunt II August, syn król. i następca tronu w związku ze zwlekaniem ces. Ferdynanda Habsburga z wypłatą posagu swej córki Elżbiety Austriaczki jej mężowi Zygmuntowi Augustowi; król donosi synowi o wysłaniu do ces. listu zawierającego ultimatum oraz ofiarowuje Zygmuntowi Augustowi wszelką pomoc w pomyślnym załatwieniu tej sprawy (Bielsko, 12 VI 1544) [autograf podpisu króla] k. 27.
Instructio sum(m)aria data a Sigism(un)do primo rege Polo(nia)e or(ator)ibus C[a]esareis in Moscoviam in negocio pacis tractand[a]e (!) missis [Instrukcja ogólna dana przez króla pol. Zygmunta I posłom ces. Maksymiliana I Habsburga Franciszkowi de Collo oraz Antoniemu de Comitibus, wysłanym do Moskwy w sprawie sposobu i warunków zawarcia pokoju w związku z przygotowaniami do wielkiej wyprawy wojennej przeciwko Turcji] (1517), k. 14-15.
List królowej Bony do podkomorzego litewskiego i starosty kowieńskiego Hrehorego (Grzegorza) Chodkiewicza będący odpowiedzią na skargę Chodkiewicza w sprawie pomiaru gruntów jego majątku Bielawice, dokonanego jego zdaniem niewłaściwie przez namiestnika mostowskiego Oleksieja Pokrywnickiego (Łobzów, 18 V 1547), k. 64.
List Jana Łaskiego (Johannes de Lassko) do Łukasza Watzenrode, bpa warmińskiego na temat aktualnej sytuacji polit. w kraju i zagrożenia zewn. państwa (Wilno, 20 V 1503), k. 8.
List Hieronima Łaskiego, woj. siedmiogrodzkiego do NN [nazwisko na odwrocie listu nieczytelne] (29 V 1532), k. 21.
List Karola V Habsburga, ces. rzym. i arcyks. austr. do króla Zygmunta I Starego z prośbą o pokojowe zakończenie zatargów granicznych i zbrojnych starć pomiędzy królem polskim a margr. brandenburskim Janem (Wiedeń, 31 I 1548), k. 38.
Legacio in Noremberga ad conventum principum Germaniae data magnifico Petro Kmitha comiti de Visnicze [!] curiae regiae marsalco ac Scepusien[si] et Premisliensi capitaneo An(n)o 1522 [tekst przemówienia wygłoszonego na sejmie Rzeszy w Norymberdze w 1522 r. przez posła polskiego Piotra Kmitę z Wiśnicza, marszałka nadwornego, zawierającego prośbę do cesarza o pomoc wojsk. w związku z zagrożeniem Polski i Węgier ze strony sułtana tur. Sulejmana I Wspaniałego, który właśnie zajął Serbię] (b.d.d., 1522)], k. 19-20.
Minuty listów kasztelana wileńskiego Jerzego Mikołajewicza Radziwiłła do króla Zygmunta I Starego: z wnioskiem o nieprzepuszczanie posłów moskiewskiego oraz papieskiego wysłannika Klemensa VII, jadącego do Moskwy z misją ofiarowania korony wlk. ks. moskiewskiemu, carowi Wasylowi III w celu zawarcia trwałego pokoju z polskim monarchą (b.d., po 1522) [skreślenia, poprawki i dopiski w tekście dok. innym char. pisma] k. 71-72 - z wyjaśnieniem skargi ciwuna wileńskiego Dobka Skiłondicza (Skiłondowicza) na nielegalny wyrąb puszczy, dewastację lasu i sprzedaż pozyskanego drewna (b.d., po 1522) [skreślenia, poprawki i dopiski w tekście dok. innym char. pisma] k. 73-74.
"Constitutio de Iudiciis Castrensibus Districtuum Palatinatus Posnaniensis et Calissiensis. 1540" [list króla Zygmunta I Starego do Andrzeja z Górki, kaszt. poznańskiego i star. gen. Wlkp. w sprawie wyznaczenia siedzib i określenia kompetencji sądów grodzkich] (Kraków, 22 III 1540, oblata Poznań, 22 V 1540), k. 43.
Discorso in materia de stranuti [!] composto dall'eccellentissimo astrologo et medico del Re di Polonia il s(ignore) Andrea Bolconello, (1536), k. 23-26.
Akt zamiany dóbr szlach. pomiędzy Mikołajem Rusockim (Russoczki), kaszt. biechowskim a Mikołajem Kośmidrem z Kruścic (de Crusczicze), dziedzicem na Białej Dok. podpisał Stanisław Gomoliński, pisarz (Piotrków, 27 I 1533), k. 22.
[Artykuły wojenne (27) króla Zygmunta I Starego dot. karności wojskowej i posłuszeństwa hetmanom i dowódcom, przeznaczone do ogłoszenia za pośrednictwem Rady litewskiej i obowiązujące pod karą śmierci wszystkich wyruszających na wyprawy wojenne z terytorium Wlk. Ks. Litewskiego] (b.d. 1531?) [autograf podpisu króla], k. 67-70.
List Ścibora Bażyńskiego woj. malborskiego do burmistrza Braniewa (Braunsberg, Brunsberg) Bartolda (Bartholt) von Alden i Rady Miejskiej tegoż miasta (Sztum, 22 IX 1471) [na odwrocie tym samym char. pisma "No 9"], k. 3.
List Andrzeja Sieprskiego [!] z Gulczewa, kasztelana płockiego do Piotra Gamrata, arcybiskupa, metropolity gnieźnieńskiego i krakowskiego i prymasa Polski. Przypomina się adresatowi, gorąco poleca swoje usługi jako poddany i wspomina o spotkaniu i rozmowie z woj. Calskim (?) (Gulczewo, 4 XI 1542), k. 28-29.
List Ilji Konstantynowicza Ostrogskiego, star. brasławskiego i winnickiego do króla Zygmunta I Starego dot. meldunków z obserwacji ruchów oddziałów wojsk tatarskich, m.in. o wymarszu z Białogrodu w Besarabii kilku sotnic tatarskich, które skierowały się wzdłuż Dniestru na pn.-zach. i oczekują w gotowości wokół nowo budowanej przez sułtana tur. Sulejmana II Wspaniałego twierdzy Tehinia nad Dniestrem (Ostróg, 10 V? b.r. ok. 1541) [wg nagłówka listu 2. kopia, wysłana do króla przez gońca 4. dnia swego pobytu na zwiadach], k. 65-66.
Inventio bellicae expeditionis et defendendi Regni Poloniae contra vim validam Turcarum. In conventu Petricoviae die Sanctorum Trium Regium Anno Domini 1544 [Laudum sejmu walnego w Piotrkowie w sprawie wystawienia pospolitego ruszenia na wyprawę turecką i związanych z tym kosztów] (Piotrków, 6 I 1544) [kop. XIX w.], k. 31-35.
Fascykuł 13: Litery "M J" (albo P albo D) [słabo czytelny] - k. 32-33, 35.
"Kupiłem na licytacyi w Berlinie przez antykwaryat Stargardta 1889 Dr C[elichowski]"
Fascykuł 15: Korona (na niej pałąk (?) z dzwoneczkami zwieńczony krzyżem łac. [fascykuł papierni śląskiej lub obcej, papier importowany] - k. 18, 66.
Fascykuł 2: Podwójny krzyż: godło zakonu Duchaków (fascykuł papierni w Prądniku Czerwonym pod Krakowem) - k. 22, 37, 46, 58, 62.
Na niektórych k. występują znaki wodne. Do rozpoznanych fascykuł należą
Fascykuł 9: Ul w ozdobnym kartuszu (f. pochodzenia holenderskiego (Honig) rzadko występujący w Polsce, z papierni w Bolminie, Jeziornej, Mirkowie lub Prenach) [papier XIX-wieczny] - k. 1.
Keywords: Kalisz (woj. wielkopolskie) -- 16 w; Kaniów -- 16 w; Kraków (woj. małopolskie) -- 16 w; Norymberga (Niemcy) -- 16 w; Pomorze Gdańskie -- 16 w; Albrecht Hohenzollern -- (książę Prus ; -- 1490-1568); Aleksander Jagiellończyk -- (król Polski ; -- 1461-1506); Alten Bartold zob. Alden Bartholt; Antoni de Comitibus -- poseł cesarza Maksymiliana I Habsburga do cara moskiewskiego Wasyla III -- (1517); Bażyński, Ścibor -- wojewoda malborski, królewiecki -- (?-1480); Dowgirdowicz (Dowigirdowicz), Bogdan -- poseł Zygmunta I Starego do Moskwy -- star. przewalski -- dworz. król. -- (?-po 1538); Działyński, Jan -- wojewoda chełmiński -- (1510-1583); Działyński, Mikołaj -- podkomorzy dobrzyński, kasztelan chełmiński, wojewoda pomorski -- (?-1545); Elżbieta Austriaczka -- (królowa Polski ; -- 1526-1545); Ferdynand -- I -- (cesarz rzymsko-niemiecki ; -- 1503-1564); Górka, Andrzej -- kasztelan poznański, starosta generalny wielkopolski -- (1500-1551); Herberstein, Siegmund de -- dyplomata -- (1486-1566); Illâ Ostroz'kij -- (książę wołyński ; -- 1510-1539); Iwaszko zob. Hornostaj Iwan; Jan Hohenzollern -- (margrabia Brandenburgii ; -- (1513-1571); Jan Olbracht -- (król Polski ; -- 1459-1501); Jan z Książąt Litewskich -- biskup wileński, poznański -- (1499-1538) -- [naturalny syn króla Zygmunta I]; Jeskowicz, Piotr -- bojar grodzieński -- 16 w; Juliusz -- II -- (papież ; -- 1443-1513); Juliusz Medyceusz zob. Klemens VII; Karol -- V -- (cesarz rzymsko-niemiecki ; -- 1500-1558); Kieżgajło, Stanisław Janowicz -- kasztelan trocki, wileński, starosta żmudzki -- (?-1527); Klemens -- VII -- (papież ; -- 1478-1534); Kmita, Piotr -- marszałek wielki koronny, wojewoda krakowski -- (ca 1477-1553); Kołaczek, Grzegorz -- mieszczanin lwowski, sędzia (rajca?) -- 16 w; Kościewicz zob. Kostewicz; Kostewicz, Janusz Stankowicz -- namiestnik raduński, miecznik litewski, marszałek hospodarski, wojewoda podlaski, witebski -- (?-1527); Koszyrski zob. Sanguszkowicz Andrzej Michajłowicz; Kurozwęki, Krzesław z zob. Krzesław z Kurozwęk; Łaski, Hieronim -- wojewoda sieradzki -- (1496-1541); Latalski, Janusz -- kasztelan gnieźnieński, lędzki -- (?- ca 1517); Lenko Fiedorowicz Sasin zob. Sasin Lenko Fiedorowicz; Luzjański, Fabian -- biskup warmiński -- (ca 1470-1523); Maciej Polak -- rotmistrz na dworze królewskim Aleksandra Jagiellończyka -- 16 w. -- [być może tożsamy z Maciejem z Błonia, nadwornym lekarzem Aleksandra Jagiellończyka]; Makowiecki, Jan -- pisarz królowej Bony -- (ca 1515-1569); Maksymilian -- I -- (cesarz rzymsko-niemiecki ; -- 1459-1519); Medici Giovanni de' zob. Leon X; Mendygerej zob. Mengli Gerej; Mengli Gerej (Mendy Gerej) -- chan krymski (Tatarów perekopskich) -- (1469-1515) -- (1512?); Minieńczyc Sidor -- ziemianin wołyński -- (1523); Ościkowicz Hrehory Hrehorowicz -- wda trocki -- (zm. 1519); Ościk zob. Ościkowicz; Ostrogski, Konstanty Iwanowicz -- kasztelan wileński, wojewoda trocki, hetman najwyższy litewski -- (ca 1460-1530); Radziwiłł Jerzy -- klan trocki, klan wileński -- (ca 1480-1541); Radziwiłł Wojciech -- bp łucki, wileński -- (ca 1476-1519) -- (Wilno, 28 IX b.r. 1512?); Rovere Giuliano della zob. Juliusz II; Rozdrażewski Hieronim -- klan przemęcki klan rogoziński -- (?-1540/1541); Russocki, Mikołaj -- klan biechowski -- (1491-1548); Sierpski zob. Sieprski [!]; Skiłondicz zob. Skiłondowicz; Skiłondowicz (Skiłondicz) Dobko Juriewicz -- ciwun wileński, dworz. hosp., chor. ziemski -- (?-1522); Skinder (Skindyr) Stanisław -- poseł król. do chana krymskiego Mengli Gereja -- marsz. hosp., poseł król. do chana -- (?-po 1517) -- (1512?); Skindyr zob. Skinder; Spytek z Tarnowa zob. Tarnowski Jan Spytek; Steckiewicz zob. Steckowicz